يېمەكلىكلەردىكى پېستىتسىد قالدۇقلىرى: ياۋروپا ئىتتىپاقىدىكى ئەھۋال قانداق؟

ياۋروپا يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئىدارىسى (EFSA) ئەڭ يېڭى يىللىق دوكلاتىدا، ئىلگىرى ئىشلىتىلگەن پېستىتسىد قالدۇقلىرىنىڭ ئىنسانلارنىڭ سالامەتلىكىگە بولغان خەۋپ-خەتىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى.زىيانداش ھاشاراتلارنى ئۆلتۈرۈش ياكى كونترول قىلىش(كېسەللىك تارقىغۇچىلىرى ۋە زىيانلىق ھاشاراتلار، ھايۋاناتلار ۋە ئۆسۈملۈكلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ) ئىلگىرىكى يىللاردىكىگە ئوخشاش تۆۋەن سەۋىيەدە تۇرىدۇ. EFSA 2023-يىلى كۆپ ئۇچرايدىغان ئىستېمال مەھسۇلاتلىرىدىن توپلانغان مىڭلىغان ئەۋرىشكەلەرنى تەھلىل قىلدى.
بۇ دوكلات تاسادىپىي ۋە نىشانلىق نازارەت قىلىش تۈرلىرى ئارقىلىق توپلانغان پېستىتسىد قالدۇقلىرى سانلىق مەلۇماتلىرىنى تەھلىل قىلدى. ياۋروپا يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئىدارىسى (EFSA) يەنە ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ سانلىق مەلۇماتلارنى دىئاگرامما شەكلىدە كۆرۈشىگە يول قويىدىغان ئۆز-ئارا تەسىر كۆرسىتىدىغان قورالنى ئېلان قىلدى.
ياۋروپا يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئىدارىسى (EFSA) ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ماسلاشتۇرۇلغان نازارەت قىلىش پروگراممىسى (EU MACP) نىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە، ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئەزا دۆلەتلەر، نورۋېگىيە ۋە ئىسلاندىيەدە ياۋروپا ئىتتىپاقىدا ئەڭ كۆپ ئىستېمال قىلىنىدىغان 12 يېمەكلىك ئىچىدىن تاسادىپىي تاللانغان 13246 ئەۋرىشكىنىڭ نەتىجىسىنى تەھلىل قىلدى.
ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ MACP پروگراممىسىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە، يۈزلىنىشلەرنى كۆزىتىش ئۈچۈن ھەر ئۈچ يىلدا بىر قېتىم ئوخشاش تاۋارلارنىڭ ئەۋرىشكە تەكشۈرۈشى ئېلىپ بېرىلىدۇ. 2023-يىلى، ئەۋرىشكە سەۋزە، گۈلكەرەم، كىۋى (يېشىل، قىزىل ۋە سېرىق)، پىياز، ئاپېلسىن، نەشپۈت، بەرەڭگە، قۇرۇتۇلغان لوبيا، قوڭۇر گۈرۈچ، قارا بۇغداي، كالا جىگىرى ۋە قۇش ياغلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ياۋروپا ئىتتىپاقى ئۆزگەرتىلگەن ئاتموسفېرا كونترول قىلىش (MAC) ئۆلچىمى بويىچە تەھلىل قىلىنغان ئەۋرىشكىلەرنىڭ %99 ى ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ تەلىپىگە ئۇيغۇن كەلگەن. بۇ نەتىجە 2020-يىلى ئوخشاش مەھسۇلاتلاردىن ئەۋرىشكە ئېلىشتا ئېرىشكەن نەتىجە بىلەن ماس كېلىدۇ (%99.1).
2023 ئەۋرىشكىنىڭ %70 ىدە مىقدارلاشتۇرغىلى بولىدىغان قالدۇق يوق، %28 ىدە بىر ياكى بىردىن ئارتۇق قالدۇق بار بولۇپ، ھەممىسى قانۇنىي چەكلىمىلەر ئىچىدە. %2 ئەۋرىشكىدە قالدۇق مىقدارى ئەڭ يۇقىرى يول قويۇلغان چەكتىن (MRL) ئېشىپ كەتكەن، بۇنىڭ ئىچىدە %1 ئەۋرىشكىدە ئۆلچەش ئېنىقسىزلىقى ھېسابقا ئېلىنغاندىن كېيىن تەلەپكە يەتمىگەن. خەتەرنى باھالاشتا ئىشلىتىلگەن ئىلمىي ئۇقۇملار باھالاش جەريانىدا مەۋجۇت بولغان بايلىقلارنى نەزەرگە ئالغاندا، باھالاش نەتىجىسىنىڭ ئېھتىماللىقىغا تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن بولغان بارلىق بىلىم چەكلىمىلىرىنى ئويلىشىدۇ.
ياۋروپا يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئىدارىسى (EFSA) نىڭ يىللىق پېستىتسىد قالدۇقى دوكلاتىدا يەنە كۆپ يىللىق دۆلەتلىك كونترول پروگراممىسى (MANCP) نىڭ نەتىجىلىرىمۇ بار بولۇپ، بۇ پروگرامما خەتەر دەرىجىسىگە ئاساسەن نىشانلىق ئەۋرىشكە ئېلىش سانلىق مەلۇماتلىرىنى توپلايدۇ.
بۇ دۆلەتلىك كونترول پروگراممىلىرى 132 مىڭ 793 ئەۋرىشكە قوبۇل قىلدى، بۇنىڭ ئىچىدە %98 ى ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ تەلىپىگە ئۇيغۇن كەلدى. MANCP تەلىپىگە ئۇيغۇنلىشىش نىسبىتى 2021-يىلى ۋە 2022-يىلى ئايرىم-ئايرىم ھالدا %97.5 ۋە %97.8 بولدى.
2023 ئەۋرىشكىنىڭ %58 ىدە پېستىتسىد قالدۇقى يوق، %38.3 ىدە قالدۇق مىقدارى قوبۇل قىلىنىدىغان چەك ئىچىدە، %3.7 ى ئەڭ يۇقىرى قالدۇق چېكىدىن (MRL) ئېشىپ كەتكەن، بۇ يېمەكلىك ياكى ھايۋانات يەم-خەشىكىدىكى پېستىتسىد قالدۇقىنىڭ ھەر كىلوگرامغا مىللىگرام بىلەن ئىپادىلىنىدىغان ئەڭ يۇقىرى مىقدارى. ئەۋرىشكىلەرنىڭ %2 ى نازارەت قىلىش تەلىپىگە ئۇيغۇن كەلمىگەن.
نازارەت قىلىش پروگراممىلىرىنىڭ نەتىجىلىرى يېمەكلىكلەردىكى زىيانلىق ماددىلارنىڭ تەسىرىنى باھالاشتا قىممەتلىك ئۇچۇر مەنبەسى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. خەتەرنى باھالاش ئۈچۈن، ئىنسانلار ياكى ھايۋانلار يېمەكلىك ئارقىلىق ئىستېمال قىلغان قەستەن قوشۇلغان ياكى قەستەن بولمىغان ماددىلارنىڭ (مەسىلەن، ئوزۇقلۇق ماددىلار، قوشۇمچە ماددىلار ياكى پېستىتسىدلار) مىقدارىنى ئۆلچەش، شۇنداقلا ياۋروپا ئىتتىپاقى ئىستېمالچىلىرىدىكى پېستىتسىد قالدۇقلىرىنى باھالاش تەلەپ قىلىنىدۇ.
ياۋروپا يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئىدارىسى (EFSA) نەتىجىلەرنى تەھلىل قىلغاندىن كېيىن ئىستېمالچىلارنىڭ ساغلاملىق خەۋپ-خەتىرىنى باھالاش ئېلىپ باردى. بۇ باھالاش ئىستېمالچىلارنىڭ بەلگىلىك بىر بىخەتەرلىك چېكىدىن (يەنى، ھېچقانداق ئەكىس تەسىر كۆرۈلمەيدىغان مىقدار ياكى تەسىر دەرىجىسى) يۇقىرى قالدۇق ماددىلارغا دۇچ كېلىش ئېھتىماللىقىنى كۆرسەتتى.
باھالاش نەتىجىسىگە ئاساسەن، ياۋروپا يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئىدارىسى (EFSA) سىناق قىلىنغان يېمەكلىكلەردىكى پېستىتسىد قالدۇقلىرىنىڭ ئىستېمالچىلارنىڭ سالامەتلىكىگە خەۋپ يەتكۈزمەيدىغانلىقى توغرىسىدا يەكۈن چىقاردى.
دوكلاتتا يەنە ياۋروپا پېستىتسىد قالدۇقلىرىنى نازارەت قىلىش سىستېمىسىنىڭ ئۈنۈمىنى ئاشۇرۇش تەۋسىيەلىرىمۇ بار ئىدى. مەسىلەن، ياۋروپا يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئىدارىسى ئەزا دۆلەتلەرگە پېستىتسىد قالدۇقلىرىنى نازارەت قىلىش ئۈچۈن ياۋروپا ئىتتىپاقى سىرتىدىكى دۆلەتلەردىن ئىمپورت قىلىنغان ئەۋرىشكىلەرنى ئومۇميۈزلۈك تەھلىل قىلىشنى داۋاملاشتۇرۇشنى تەۋسىيە قىلدى.