يەر قۇرتلىرى دۇنيانىڭ ئاشلىق ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنى يىللىق 140 مىليون توننا ئاشۇرۇشى مۇمكىن

ئامېرىكا ئالىملىرى يەر قۇرتلىرىنىڭ ھەر يىلى دۇنيا مىقياسىدا 140 مىليون توننا يېمەكلىككە تۆھپە قوشىدىغانلىقىنى بايقىدى، بۇنىڭ ئىچىدە دانلىق زىرائەتلەرنىڭ %6.5 ى ۋە پۇرچاقلارنىڭ %2.3 ى بار. تەتقىقاتچىلار يەر قۇرتلىرىنىڭ كۆپىيىشى ۋە تۇپراقنىڭ كۆپ خىللىقىنى قوللايدىغان يېزا ئىگىلىك ئېكولوگىيە سىياسىتى ۋە ئەمەلىيەتلىرىگە مەبلەغ سېلىشنىڭ ئىمكانقەدەر ئۇزاق مۇددەتلىك يېزا ئىگىلىك نىشانلىرىغا يېتىشتە ئىنتايىن مۇھىم دەپ قارايدۇ.

يەر قۇرتلىرى ساغلام تۇپراقنىڭ مۇھىم قۇرغۇچىسى بولۇپ، تۇپراق قۇرۇلمىسى، سۇنىڭ سۈمۈرۈلۈشى، ئورگانىك ماددىلارنىڭ ئايلىنىشى ۋە ئوزۇقلۇقنىڭ يېتەرلىك بولۇشى قاتارلىق نۇرغۇن جەھەتلەردىن ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۆسۈشىنى قوللايدۇ. يەر قۇرتلىرى يەنە ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۆسۈشنى ئىلگىرى سۈرىدىغان گورمونلارنى ئىشلەپچىقىرىشىغا تۈرتكە بولۇپ، ئۇلارنىڭ كۆپ ئۇچرايدىغان تۇپراق كېسەللىكلىرىگە قارشى تۇرۇشىغا ياردەم بېرىدۇ. ئەمما ئۇلارنىڭ دۇنياۋى دېھقانچىلىق ئىشلەپچىقىرىشىغا قوشقان تۆھپىسى ھازىرغىچە مىقدارلاشتۇرۇلمىدى.

يەر قۇرتلىرىنىڭ دۇنياۋى مۇھىم زىرائەت ئىشلەپچىقىرىشىغا بولغان تەسىرىنى باھالاش ئۈچۈن، كولورادو شىتاتلىق ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى ستىۋېن فونتې ۋە ئۇنىڭ خىزمەتداشلىرى يەر قۇرتلىرىنىڭ كۆپلۈكى، تۇپراق خۇسۇسىيىتى ۋە ئىلگىرىكى سانلىق مەلۇماتلاردىكى زىرائەت ئىشلەپچىقىرىش خەرىتىسىنى تەھلىل قىلدى. ئۇلار يەر قۇرتلىرىنىڭ دۇنياۋى ئاشلىق ئىشلەپچىقىرىشىنىڭ تەخمىنەن %6.5 نى (كۆممىقوناق، گۈرۈچ، بۇغداي ۋە ئارپا قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ) ۋە پۇرچاق ئىشلەپچىقىرىشىنىڭ %2.3 نى (سويا، نوقۇت، نوقۇت، يېسىۋىلەك ۋە بېدە قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ) ئىگىلەيدىغانلىقىنى، بۇ يىللىق 140 مىليون توننىدىن ئارتۇق ئاشلىققا تەڭ كېلىدىغانلىقىنى بايقىدى. يەر قۇرتلىرىنىڭ تۆھپىسى دۇنيانىڭ جەنۇبىدا ئالاھىدە يۇقىرى بولۇپ، سەھرايى كەبىرنىڭ جەنۇبىدىكى ئافرىقىدا ئاشلىق ئىشلەپچىقىرىشنىڭ %10 نى، لاتىن ئامېرىكىسى ۋە كارىب دېڭىزىدا %8 نى ئىگىلەيدۇ.

بۇ بايقاشلار پايدىلىق تۇپراق ئورگانىزملىرىنىڭ دۇنياۋى دېھقانچىلىق ئىشلەپچىقىرىشىغا قوشقان تۆھپىسىنى مىقدارلاشتۇرۇشتىكى تۇنجى سىناقلارنىڭ بىرى. بۇ بايقاشلار نۇرغۇن دۇنياۋى شىمال سانلىق مەلۇمات ئامبىرىنى تەھلىل قىلىشقا ئاساسلانغان بولسىمۇ، تەتقىقاتچىلار يەر قۇرتلىرىنىڭ دۇنياۋى ئاشلىق ئىشلەپچىقىرىشتىكى مۇھىم ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچ ئىكەنلىكىگە ئىشىنىدۇ. كىشىلەر ئېكولوگىيىلىك دېھقانچىلىق باشقۇرۇش ئۇسۇللىرىنى تەتقىق قىلىشى ۋە ئىلگىرى سۈرۈشى، يەر قۇرتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان پۈتۈن تۇپراق بىئوتاسىنى كۈچەيتىشى، ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىمكانىيەتلىك تەرەققىيات ۋە دېھقانچىلىقنىڭ چىدامچانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان ھەر خىل ئېكولوگىيەلىك سىستېمىلارنى قوللىشى كېرەك.